Subiektywne odczucie zmęczenia w następstwie wzmożonej lub dostatecznie długiej, aktywności fizycznej czy umysłowej, jest naturalnym procesem fizjologicznym, który nie powinien budzić niepokoju. Każdy zdrowy organizm jest w stanie samodzielnie zainicjować procesy regeneracji i odnowy biologicznej, których najbardziej wymiernych efektem jest pozbycie się poczucia zmęczenia wraz z możliwością podjęcia kolejnych aktywności. Regularna aktywność fizyczna (przede wszystkim aerobowa), zbilansowana dieta, właściwa długość i jakość snu, stanowią podstawę prawidłowego procesu regeneracji.

Wydawałoby się, że powyższe komponenty tzw. zdrowego stylu życia powinny być dość łatwo osiągalne, jednak dlaczego tak wiele osób deklaruje, że ZMĘCZENIE stanowi istotną dolegliwość obniżającą jakość życia …?

Zmęczenie, przede wszystkim w swojej chronicznej postaci, może stanowić silnie destrukcyjny symptom, który zwykle stanowi komponent innej choroby przewlekłej, w skrajnych przypadkach przewlekłe zmęczenie stanowi główny objaw ogólnoustrojowej nietolerancji wysiłku fizycznego czy też psychofizycznego.

Liczne badania wskazują, że aż 30% pacjentów POZ (Podstawowej Opieki Zdrowotnej) zgłasza zmęczenia jako swój istotny problem zdrowotny. Badania populacyjne i środowiskowe wskazuję, że symptom definiowany jako zmęczenie czy też przewlekłe zmęczenie, dotyczy przede wszystkim krajów rozwiniętych, i może nawet trzykrotnie zmniejszyć wydajność w pracy w stosunku do populacji pracowników niezgłaszających podobnych symptomów.

Zwykle uczucie wyczerpania, czy braku energii może być związane z przewlekłym stresem, zbyt dużą ilością obowiązków, nadmiernymi oczekiwaniami otoczenia, wypaleniem zawodowym, efektem trwania w toksycznym związku, zaburzeniami rytmiki okołodobowej i wielu innych czynników, których szczegółowa analiza pozwala na postawienie właściwej diagnozy i obrania właściwego kierunku postępowania terapeutycznego. W tych przypadkach niezbędna jest pomoc lekarza specjalisty, fizjoterapeuty i psychologa.

Aby móc skutecznie pomóc osobom, których dotyka problem chronicznego zmęczenia, niezbędne jest przeprowadzenie całościowej oceny stanu zdrowia, zrozumienia źródła problemu a następnie podjęcie spersonalizowanej i kompleksowej terapii. Bardzo ważnym elementem, z punktu widzenia świadomości pacjenta, jest rozróżnienie pojęcia chronicznego zmęczenia od zespołu przewlekłego zmęczenia (ME/CFS), który to stanowi jego skrajną postać.

Głównym objawem ME/CFS jest patologiczna nietolerancja wysiłku psychofizycznego lub psychicznego, bardziej kognitywnego, należy jednak podkreślić, że dysfunkcja ta nie ma charakteru afektywnego. Kluczowy objaw stanowi PEM (post-exertional malaise), czyli ogólnoustrojowa i negatywna reakcja organizmu na podjęcie wysiłku, całkowicie uniemożliwiająca zainicjowanie kolejnych aktywności, czasami nawet najprostszych. Badania naukowe wskazują, że największą skuteczność w leczeniu zespołu przewlekłego zmęczenia wykazują terapia oparte o model holistyczny. Obejmują one spersonalizowane podejście do pacjenta, uwzględniając konsultacje ze specjalistami z różnych dziedzin, między innymi z lekarzem neurologiem, fizjoterapeutą, psychologiem, dietetykiem. Próby zmiany zachowań oraz nabycie nowych umiejętności w zakresie codziennego funkcjonowania chorego z ME/CFS dotyczą przede wszystkim radzenia sobie ze stresem, higieną snu oraz włączenia strukturalnej aktywności fizycznej.

Większość lekarzy praktykujących w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych przyznaje, że jednostka chorobowa definiowana jako ME/CFS/PVFS (myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome/post-viral fatigue syndrome), czyli encefalopatia bólowa (bólowe zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego)/zespół przewlekłego zmęczenia/powirusowy zespół zmęczenia, stanowi rzeczywiste rozpoznanie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) klasyfikuje ME i PVFS jako choroby centralnego układu nerwowego, CFS nie stanowi odrębnego rozpoznania w klasyfikacji ICD-10, jednakże jest definiowana alfanumerycznie jako G93.3. W Polsce rozpoznania ME/CFS/PVFS są dość rzadkie, mimo że pierwsze projekty badawcze prowadzone na wybranych populacjach naszego kraju wskazują, że problem ten powinien być bardziej dostrzeżony w systemie ochrony zdrowia. Nieliczne rozpoznania CFS w Polsce, znacznie poniżej poziomu wskazywanego przez badania epidemiologiczne w innych krajach, może być spowodowany faktem, że subiektywne odczuwanie przewlekłego zmęczenia współwystępuje w przypadku większości chorób przewlekłych. W powszechnym użyciu dostępne są dedykowane skale określające poziom nasilenia dolegliwości związanych z CFS, jednak wciąż nie są dostępne kryteria rozpoznania w oparciu o swoiste biomarkery tej choroby. Stąd, właściwe rozpoznanie wymaga licznych badań dodatkowych i konsultacji specjalistów.

Chroniczne zmęczenie powoduje znaczne ograniczenie wcześniejszej aktywności w sferze zawodowej, edukacyjnej, społecznej i osobistej. Osłabienie funkcji poznawczych jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów ME/CFS. Pacjenci opisują te objawy jako osłabiające i upośledzające funkcjonowanie w takim samym stopniu jak objawy fizyczne towarzyszące tej chorobie. Dlatego tak ważne jest z perspektywy psychologicznej, aby chory otrzymał emocjonalne wsparcie i praca nad umiejętnością radzenia sobie z chorobą, która obejmuje m.in. terapię poznawczo-behawioralną. Elementy podstawowego leczenia wspomagającego, które mogą być pomocne w treningu umiejętności radzenia sobie z chorobą.

 

Malwina Tudorowska – psycholog, psychoterapeuta

 

Więcej materiałów na
www.lassor.pl